Nhà ở đã mấy năm: rà lại một lượt xem còn hợp với người trong nhà không

Nhà kê thế nào thì thường là kê từ ngày mới dọn vào. Mấy năm sau, người trong nhà đã khác — thêm người, bớt người, con lớn lên, công việc đổi — nhưng cách bày thì vẫn nguyên như hôm đầu.

Bài này là một lượt rà: xem căn nhà có còn hợp với người đang ở trong nó không.

Vì sao nhà và người lệch nhau dần

Không ai quyết định để nó lệch; nó lệch từng chút một.

Lúc mới dọn vào, bạn bày theo nhu cầu lúc đó. Rồi nhu cầu đổi dần, còn đồ đạc thì đứng yên — vì mỗi lần đổi chỉ đáng một chút, không đủ để ai đứng lên khiêng bàn.

Mấy mốc hay làm nhà lệch hẳn: có thêm em bé; con vào tiểu học rồi vào cấp hai; bố mẹ về ở cùng; một người chuyển sang làm việc tại nhà; con ra ở riêng.

Dấu hiệu dễ nhận nhất: có phòng hầu như không ai vào, trong khi có góc lúc nào cũng chật. Đó là nhà đang nói rằng diện tích đang chia sai.

Đi một vòng: bốn câu cho mỗi phòng

Làm trong một buổi, không cần chuẩn bị gì.

Ai dùng phòng này, mấy giờ trong ngày? Trả lời bằng con số thật, không bằng chức năng ghi trên bản vẽ.

Việc gì diễn ra ở đây mà lẽ ra nên ở chỗ khác? Là quần áo giữa phòng khách, họp trực tuyến trong bếp, con học bài trên giường.

Thứ gì trong phòng này cả năm không đụng tới?

Chỗ nào trong phòng làm mọi người khó chịu mà không ai nói ra? Cái ghế chắn lối, cánh tủ mở ra đụng giường, ổ cắm ở xa chỗ ngồi.

Ghi lại câu trả lời — bốn câu này lặp cho từng phòng thường lộ ra hai ba việc đáng làm ngay, và chúng thường không tốn tiền.

Đổi công năng phòng: nghĩ lại từ đầu

Đây là thay đổi lớn nhất mà lại rẻ nhất.

Phòng ngủ của con đã ra ở riêng, phòng thờ kiêm kho, phòng khách rộng mà cả nhà chỉ ngồi ở bếp — tên gọi của phòng không bắt bạn phải dùng nó theo tên đó.

Mấy hoán đổi nhiều nhà làm và thấy hợp: lấy phòng ít dùng làm chỗ làm việc; đổi phòng ngủ của người già xuống tầng thấp; gộp hai chức năng ít dùng vào một phòng để giải phóng một phòng cho việc dùng hằng ngày.

Ràng buộc thật cần tôn trọng là phần không đổi được rẻ: chỗ có nước, chỗ có thoát nước, chỗ đón được nắng, và phòng nào ra vào phải đi qua phòng khác. Ngoài mấy thứ đó thì gần như đổi được hết.

Với phòng thờ hoặc khu thờ, nếu định dịch chuyển thì đó là chuyện của nếp nhà — hỏi người lớn trong nhà trước, đừng quyết một mình vì lý do diện tích.

Bốn thứ nên rà kỹ vì chúng xuống dần mà không ai để ý

Khác với phần trên, đây là phần kỹ thuật.

Ánh sáng. Bóng đèn tối dần theo năm, và mắt người cũng cần nhiều sáng hơn khi tuổi lên. Nhà ở mười năm thường thiếu sáng hơn chủ nhà tưởng, nhất là ở cầu thang và bếp.

Ổ cắm và dây. Số thiết bị trong nhà tăng đều mà số ổ cắm thì không — nên sinh ra ổ chia nối tiếp nhau, đây là chỗ đáng gọi thợ điện xem.

Thông gió. Đồ đạc chất thêm theo năm dễ bịt mất đường gió vốn có.

Lối đi và ngưỡng. Nhà có người lớn tuổi thì mấy bậc nhỏ, thảm trơn, chỗ tối trên đường ra nhà vệ sinh ban đêm là thứ đáng xử sớm — ngã trong nhà là tai nạn thường gặp và hậu quả nặng với người cao tuổi.

Đồ đạc: rà theo "còn dùng" chứ không theo "còn tốt"

Hai tiêu chí này hay bị lẫn.

Món còn tốt mà cả năm không dùng thì vẫn đang chiếm chỗ của thứ bạn dùng hằng ngày. Đó là cái giá thật, dù món đó không hỏng gì.

Ba cách xử, không cách nào là bỏ phí: chuyển sang chỗ cất xa hơn nếu thỉnh thoảng còn cần; cho hoặc bán lại nếu người khác dùng được; giữ lại có chủ ý nếu nó có ý nghĩa — và giữ có chủ ý thì nên cất cho tử tế chứ không để nó nằm chèn ở góc.

Riêng đồ có ý nghĩa tinh thần hoặc đồ của người đã mất thì đừng rà chung trong buổi dọn. Việc đó cần một dịp riêng và cần cả nhà, không phải một quyết định lúc đang mệt.

Làm theo thứ tự nào

Rà xong thường ra một danh sách dài, và đó là lúc dễ bỏ cuộc.

Làm trước thứ không tốn tiền. Kê lại, đổi chỗ ngồi, bớt đồ chắn lối. Phần lớn cảm giác "nhà dễ chịu hẳn" đến từ nhóm này.

Tiếp theo là thứ rẻ mà đổi nhiều. Thêm đèn, thêm ổ cắm, thay tay nắm, sửa cánh cửa rít.

Cuối cùng mới tới thứ phải thuê thợ và phải bàn với cả nhà.

Và một điều dễ quên: rà lại là việc lặp lại. Mỗi vài năm một lần, hoặc mỗi khi nhà có thêm hay bớt một người — vì đó chính là lúc nhà bắt đầu lệch với người ở.

Rà cùng cả nhà, đừng rà một mình

Người rà thường là người để ý nhất tới nhà cửa, và đó vừa là điểm mạnh vừa là bẫy.

Bạn thấy rõ mấy chỗ bất tiện — nhưng mỗi người trong nhà bất tiện ở chỗ khác, và họ thường không kể vì nghĩ chuyện nhỏ. Người cao hơn vướng chỗ này, người hay dậy đêm vướng chỗ kia, đứa trẻ không với tới chỗ nọ.

Cách hỏi ra được: đừng hỏi "nhà mình có gì cần sửa không" — câu đó thường nhận về "không có gì". Hỏi cụ thể hơn: "có chỗ nào mà ngày nào cũng làm phiền mình một tí không?"

Và hỏi riêng từng người. Trong bữa cơm đông người thì ai cũng nói cho qua.

Với người lớn tuổi, thêm một câu nữa: "có chỗ nào tối, trơn, hay phải với tay cao không?" Họ thường tự xoay xở mà không nói, cho tới lúc có chuyện.

Thứ nên giữ nguyên

Rà lại dễ sinh ra ham đổi, nên phần này để cân lại.

Thứ cả nhà đang thấy dễ chịu thì đừng đụng, dù nó không theo bố cục nào. Chỗ ngồi quen, góc uống trà, cái ghế ai cũng tranh — mấy thứ đó có lý do tồn tại của chúng.

Nếp sinh hoạt đã thành quen. Đổi vị trí đồ dùng hằng ngày làm cả nhà mất mấy tuần để quen lại, và phải đáng thì mới nên đổi.

Đồ của từng người trong khu vực của họ. Bàn của ai người đó sắp; rà lại không có nghĩa là dọn hộ người khác theo ý mình.

Câu tự hỏi trước mỗi thay đổi: cái này đang làm phiền ai, hay chỉ đang làm phiền mắt mình? Hai chuyện đó khác nhau, và chỉ chuyện thứ nhất mới đáng khiêng bàn.

Ba điều gọn lại

Một, nhà lệch với người theo từng chút một; dấu hiệu rõ nhất là có phòng hầu như không ai vào trong khi có góc lúc nào cũng chật.

Hai, tên gọi của phòng không bắt bạn dùng nó theo tên đó — ràng buộc thật chỉ là chỗ có nước, chỗ đón nắng và lối ra vào.

Ba, rà đồ theo "còn dùng" chứ không theo "còn tốt"; riêng đồ có ý nghĩa hoặc đồ của người đã mất thì để một dịp riêng, đừng quyết lúc đang dọn dở.