Bếp nấu, chậu rửa, tủ lạnh: chuyện “thuỷ hoả xung” và khoảng cách thật cần có

Mục “Từng phòng trong nhà” đã có bài về phòng khách, phòng ngủ, chỗ ăn, nhà vệ sinh. Bài này dành riêng cho bếp nấu, cụ thể là ba món chiếm chỗ lớn nhất và hay bị đem ra bàn nhất: bếp, chậu rửa và tủ lạnh. Lời kiêng phổ biến nhất về chúng có tên gọi riêng: thuỷ hoả xung, nước và lửa đặt cạnh nhau hay đối mặt nhau thì “xung khắc”.

Bài này không phán lời kiêng đó đúng hay sai. Nó tách ra hai lớp: lớp quan niệm, và lớp lý do thật mà người nấu bếp nào cũng cảm thấy dù chưa từng nghe chữ “thuỷ hoả”.

Lời kiêng nói gì

Theo cách hiểu phổ biến trong sách phong thuỷ nhà ở, bếp nấu thuộc hành Hoả, chậu rửa và tủ lạnh thuộc hành Thuỷ. Thuỷ khắc Hoả. Từ đó sinh ra mấy điều hay nghe:

• Bếp không đặt sát ngay cạnh chậu rửa.
• Bếp không đối diện thẳng chậu rửa hoặc tủ lạnh qua lối đi.
• Bếp không đặt ngay dưới đường ống nước hoặc ngay trên rãnh thoát nước.

Cách hoá giải hay được khuyên là đặt một vật thuộc hành Mộc ở giữa, theo vòng tương sinh Thuỷ sinh Mộc, Mộc sinh Hoả: một tấm thớt gỗ, một chậu cây nhỏ, hoặc một khoảng mặt bàn để làm đồ.

Cũng nên biết: tủ lạnh có được xếp vào hành Thuỷ hay không thì không phải thầy nào cũng đồng ý. Có người xếp nó vào Kim vì vỏ kim loại. Lời kiêng về tủ lạnh vì vậy không chắc chắn bằng lời kiêng về chậu rửa.

Lý do thật đằng sau: nước bắn và dầu nóng

Bỏ chữ ngũ hành đi, đặt bếp sát chậu rửa vẫn có ba chuyện thật:

1. Nước bắn vào chảo dầu. Rửa rau, xả nước mạnh, giọt nước văng sang chảo đang nóng là dầu bắn tung toé. Đây là một trong những kiểu bỏng hay gặp nhất trong bếp nhà.
2. Không có chỗ đặt đồ. Bếp sát chậu thì rau vừa rửa xong không có chỗ để ráo, nồi vừa nhấc ra không có chỗ đặt. Người nấu phải xoay người, cầm nồi nóng đi qua lối.
3. Bếp gas cạnh vòi nước thì gió từ cửa sổ trên chậu rửa dễ làm lửa chao, thậm chí tắt lửa, gas vẫn xì ra.

Nghĩa là: lời khuyên “có gì đó ở giữa bếp và chậu” trùng khít với lời khuyên của người thiết kế bếp. Chỉ khác là người thiết kế gọi cái “ở giữa” đó là mặt bàn sơ chế, và họ có con số cho nó.

Những con số người làm bếp hay dùng

Các con số dưới đây là mức kinh nghiệm phổ biến, không phải luật cứng. Bếp nhà Việt nhiều khi nhỏ hơn, cứ lấy làm mốc rồi linh hoạt:

• Mặt bàn giữa bếp và chậu rửa: tối thiểu khoảng bốn mươi xen-ti-mét, thoải mái thì sáu mươi đến chín mươi. Đủ cho một tấm thớt và một rổ rau.
• Hai bên bếp nấu: mỗi bên nên có ít nhất ba mươi xen-ti-mét mặt bàn, để cán chảo không chìa ra mép và để có chỗ đặt nồi.
• Cạnh tủ lạnh: một khoảng mặt bàn để đặt đồ vừa lấy ra.
• Lối đi trước tủ bếp: khoảng chín mươi xen-ti-mét trở lên cho một người nấu; hai người cùng nấu thì cần rộng hơn.
• Chiều cao mặt bàn: phổ biến khoảng tám mươi lăm xen-ti-mét, nhưng nên theo người nấu chính. Người thấp đứng mặt bàn cao thì mỏi vai; người cao đứng mặt bàn thấp thì đau lưng.

Tam giác làm việc: bếp, chậu, tủ lạnh

Người thiết kế bếp hay nói về “tam giác làm việc”: ba đỉnh là bếp nấu, chậu rửa và tủ lạnh. Tổng ba cạnh không nên quá ngắn (đứng chật, va nhau) cũng không quá dài (đi tới đi lui mỏi chân), và không có lối đi của người khác cắt ngang tam giác.

Điều thú vị: tam giác này buộc ba thứ phải cách nhau một khoảng vừa phải, đúng tinh thần của lời kiêng thuỷ hoả, mà không cần đến ngũ hành. Bếp chữ I trong nhà ống không có tam giác, chỉ có một đường thẳng: chậu rửa ở giữa, bếp một đầu, tủ lạnh đầu kia là cách sắp hợp lý nhất cho hình chữ I.

🔴 Phần an toàn quan trọng hơn mọi lời kiêng

Dù đặt theo lời kiêng nào, những điều sau không được bỏ qua:

• Không đặt bếp gas dưới cửa sổ có rèm vải hoặc sát rèm. Gió thổi rèm vào lửa là chuyện xảy ra thật.
• Bình gas đặt nơi thoáng, đứng thẳng, không nhét kín trong tủ bí, không đặt sát nguồn nhiệt. Ống dẫn gas nên kiểm tra định kỳ xem có nứt, chai cứng không.
• Ổ điện không đặt sát mép chậu rửa. Nước bắn vào ổ cắm là chuyện chết người. Ổ điện gần khu ướt nên ở vị trí cao, có nắp che, và mạch nên có thiết bị chống giật.
• Tủ lạnh cần chỗ thoát nhiệt phía sau và hai bên theo hướng dẫn của hãng. Nhét chặt tủ lạnh vào hộc tủ kín làm máy chạy nóng, tốn điện, mau hỏng.
• Cán nồi quay vào trong, nhất là nhà có trẻ nhỏ. Trẻ với tay kéo cán nồi canh sôi là tai nạn rất nặng.
• Nên có một bình chữa cháy nhỏ hoặc tấm chăn chữa cháy đặt ở chỗ lấy được ngay, không đặt sát bếp (vì cháy là không với tới được).

Bếp đã lỡ sát chậu rửa thì làm gì

Nhiều căn hộ được bàn giao với bếp và chậu đặt sát nhau, đổi đường nước thì tốn kém. Những việc làm được ngay:

1. Dựng một tấm chắn bắn nước bằng kính cường lực hoặc inox cao chừng hai mươi xen-ti-mét giữa chậu và bếp. Đây cũng chính là “vật ngăn” mà người theo lời kiêng muốn có.
2. Gắn vòi có chế độ phun nhẹ, đỡ bắn.
3. Dùng thớt gỗ lớn gác ngang một phần chậu rửa làm mặt sơ chế tạm.
4. Thói quen nhỏ: rửa xong mới bật bếp, và lau khô tay trước khi cầm chảo.

Nếu muốn theo cả phần quan niệm, tấm thớt gỗ hay chậu rau thơm nhỏ đặt ở giữa vừa đúng ý “thêm Mộc”, vừa có ích thật cho người nấu.

Bếp đối diện tủ lạnh qua lối đi

Lời kiêng này nhẹ hơn và cũng ít lý do thực tế hơn. Bếp nấu và tủ lạnh đối diện nhau qua lối đi chín mươi xen-ti-mét đến một mét hai thường lại tiện: xoay người là lấy được đồ. Chỉ có hai điều đáng để ý: cánh tủ lạnh mở ra không được va vào người đang đứng nấu, và hơi nóng từ bếp không phả trực tiếp vào tủ lạnh ở khoảng quá gần.

Nói gọn lại

Lời kiêng “thuỷ hoả xung” trong bếp và lời khuyên của người thiết kế bếp đi tới cùng một chỗ: giữa bếp và chậu rửa cần một khoảng mặt bàn, đủ để thái rau, đặt nồi và để nước không bắn vào chảo dầu. Có khoảng đó rồi thì không cần mua thêm vật gì để hoá giải. Chưa có thì một tấm chắn kính và một tấm thớt gỗ làm được cả hai việc, còn phần an toàn điện, gas và cán nồi thì quan trọng hơn mọi cách đặt.