Hoá giải: cách nào có lý do thật, cách nào chỉ để bán hàng
Khi ai đó nói nhà bạn phạm điều gì, kèm theo thường là một cách hoá giải — treo cái này, đặt cái kia, dùng màu nọ. Bài này không bàn chuyện tin hay không tin. Nó xếp các cách hoá giải thường gặp theo một tiêu chí khác: cách nào có lý do vật lý phía sau, cách nào là quy ước thuần tuý, và cách nào chủ yếu để bán hàng.
Biết một việc thuộc nhóm nào thì bạn tự quyết được — làm vì nó có ích thật, làm vì nó khiến bạn yên tâm, hay không làm.
Nhóm một: có lý do vật lý rõ ràng
Đây là những cách hoá giải mà bỏ hết phần quan niệm đi thì vẫn còn lại một tác dụng đo được.
Bình phong hoặc kệ ngăn ở chỗ cửa thông thẳng. Lý do quan niệm là chặn khí đi thẳng. Lý do thực tế thì rõ ràng hơn: nó chắn gió lùa, chắn tầm nhìn từ ngoài vào, giảm bụi và giảm cảm giác bị nhìn xuyên. Cả hai lý do dẫn tới cùng một việc làm, và việc đó có ích thật.
Rèm cho cửa sổ hướng nắng gắt. Giảm nhiệt, giảm chói, bảo vệ đồ gỗ và vải khỏi bạc màu. Đây là việc đáng làm dù bạn có tin gì hay không.
Dời giường khỏi vị trí ngay dưới cửa sổ hoặc ngay luồng điều hoà. Quan niệm nói một đằng, nhưng lý do thật là gió lạnh thổi thẳng vào người đang ngủ và tiếng ồn từ ngoài. Người ngủ ngon hơn là kết quả kiểm chứng được.
Dọn bớt đồ ở lối đi và ở góc khuất. Quan niệm gọi là để khí lưu thông. Thực tế là bớt vấp, bớt bụi, bớt ẩm mốc, dễ lau.
Cây xanh trong nhà. Quan niệm nói nhiều thứ; thực tế thì cây làm không gian dễ chịu hơn và đa số người thấy vui khi chăm chúng. Chỉ cần nhớ hai điều thực tế: chậu phải thoát nước để không sinh muỗi và ẩm mốc, và kiểm xem loại cây đó có độc với trẻ nhỏ hoặc thú nuôi không.
Với nhóm này, câu hỏi "có nên làm không" gần như luôn là có — không phải vì hoá giải mà vì bản thân việc đó hợp lý.
Nhóm hai: quy ước, vô hại, tuỳ bạn
Đây là những việc không có tác dụng vật lý rõ ràng nhưng cũng không hại gì, không tốn nhiều, và làm nhiều người thấy yên tâm.
Chẳng hạn chọn màu theo mệnh cho một món đồ, treo một vật ở một vị trí nhất định, chọn ngày làm một việc không gấp, hoặc giữ một thói quen nhỏ theo nếp nhà.
Về mấy việc này thì nhận xét công bằng nhất là: chúng có giá trị với người làm, và giá trị đó có thật dù cơ chế không phải cái ta nghĩ. Cảm giác yên tâm ảnh hưởng tới cách người ta hành động, và điều đó không phải chuyện nhỏ.
Chỉ giữ hai điều kiện: đừng để nó tốn nhiều tiền, và đừng để nó làm chậm việc gì quan trọng.
Nhóm ba: chủ yếu để bán hàng
Nhận ra nhóm này không khó nếu biết dấu hiệu. Bốn dấu hiệu, càng có nhiều thì càng rõ:
- Mô tả vấn đề bằng lời rất đáng sợ nhưng rất mơ hồ. Nói nhà bị nặng, bị động, bị tổn — không nói cụ thể là cái gì, đo bằng gì, và làm sao biết đã hết.
- Giải pháp luôn là mua thứ gì đó, và món đó bán ngay tại chỗ.
- Có sức ép thời gian. Phải làm trước ngày này, để lâu là nặng thêm.
- Không có cách kiểm chứng. Hỏi làm sao biết đã hiệu quả thì câu trả lời luôn co giãn được cả hai chiều.
Mấy kiểu quen thuộc: phải mua đủ đôi mới ăn nhau; thiếu món này thì món kia mất tác dụng; phải làm lễ mới nhận chủ; hàng nhà mình đang có là sai chuẩn phải đổi; để lâu không thay là nặng.
Điểm chung: sau khi nghe xong bạn lo hơn lúc chưa hỏi. Đó là dấu hiệu đáng tin cậy nhất, và nó không cần bạn phải biết gì về phong thuỷ để nhận ra.
Gương — trường hợp đáng nói riêng
Gương xuất hiện trong rất nhiều lời khuyên hoá giải, theo cả hai chiều: nơi bảo treo để phản lại, nơi bảo bỏ đi vì phản ngược.
Phần quan niệm thì các nguồn nói khác nhau. Phần thực tế thì có mấy điều đáng biết và ít ai nhắc:
Gương lớn phải gắn chắc. Một tấm gương rơi là chuyện nguy hiểm thật, nhất là ở nhà có trẻ nhỏ. Gắn vào kết cấu, không dán tạm, và cân nhắc loại có màng an toàn phía sau.
Gương đối diện cửa sổ có thể gây chói vào một số giờ trong ngày.
Gương trong phòng ngủ làm nhiều người khó ngủ vì bắt chuyển động trong bóng tối — đây là lý do thực tế đứng sau một quan niệm rất phổ biến.
Còn về gương treo ngoài cửa quay ra đường: chuyện này có một mặt xã hội cần cân nhắc. Nhiều người hàng xóm coi đó là hành động hướng về nhà mình, và nó đã gây không ít mâu thuẫn. Nếu bạn định làm, cân nhắc phần đó trước.
Khi việc hoá giải đụng tới kết cấu
Đây là ranh giới cứng. Nếu một đề xuất yêu cầu đục tường, bịt cửa, dời cầu thang, thu hẹp lối đi, hạ lan can, bỏ ô thoáng thì nó không còn là chuyện bày biện nữa.
Những việc đó phải đi qua người có chuyên môn xây dựng, và nhiều trường hợp còn phải xin phép — quy định về sửa chữa cải tạo thay đổi theo thời điểm và theo địa phương. Đừng để một kết luận từ bảng tra dẫn tới việc đụng vào tường chịu lực.
Và tuyệt đối không thu hẹp lối thoát nạn hoặc bỏ thiết bị an toàn vì lý do bố cục.
Cách tự quyết trong ba phút
Gặp một lời khuyên hoá giải, hỏi bốn câu:
- Bỏ phần quan niệm đi thì việc này còn có ích gì không? Có thì làm, vì lý do đó.
- Nó tốn bao nhiêu? Rẻ và vô hại thì làm cũng được nếu bạn thấy nhẹ lòng.
- Nó có làm chậm việc gì không? Nếu có thì dừng.
- Người khuyên có bán thứ cần mua không? Có thì đó là thông tin đáng cân nhắc, không phải để kết tội, nhưng để biết lời khuyên đó có xung đột lợi ích.
Ba việc không được để chậm
Dù bạn theo cách hoá giải nào, giữ ba thứ này: khám chữa bệnh, xử lý sự cố an toàn như rò điện rò gas nứt tường lan can lỏng, và việc có thời hạn pháp lý. Không có ngày nào đẹp hơn để làm ba việc này bằng ngay lúc cần.
Tóm lại
Xếp cách hoá giải vào ba nhóm. Nhóm có lý do vật lý thì cứ làm vì bản thân việc đó hợp lý. Nhóm quy ước vô hại thì tuỳ bạn, miễn rẻ và không làm chậm gì. Nhóm bán hàng thì nhận ra bằng bốn dấu hiệu, và bằng cảm giác lo hơn lúc chưa hỏi.
Đụng tới kết cấu thì hỏi người có chuyên môn. Và ba việc không bao giờ để chậm là khám bệnh, xử lý sự cố an toàn, và việc có thời hạn pháp lý.